بررسی اشکال کارستی حوضه درپرچین از دیدگاه انتظامی و امنیتی

حوضــه آبریــز درپرچیــن یکــی از حوضههــای شــمال شــرق ایــران اســت کــه بــه دلیــل وجــود سـازندهای آهکـی، اشـکال متنـوع کارسـتی در آن شـکل گرفتـه اسـت. ایـن اشـکال بـه دلیـل داشـتن حفرههـا و تونلهـای زیرزمینـی در مواقـع بحرانـی میتواننـد جهـت اهـداف خرابکارانـه مـورد اسـتفاده اشــرار و افــراد مســلح قــرار گیرنــد بــه همیــن دلیــل شناســایی و مطالعــه آنهــا از دیــدگاه انتظامــی و انتظامـی یـک ضـرورت محسـوب میگـردد. شناسـایی اشـکال کارسـتی حوضـه درپرچیـن بـا دو روش میدانــی و نقشــه های زمین شناســی انجــام شــد و مشــخص گردیــد. اشــكال كارســتی ایــن حوضــه در چهـار دسـته شـامل کارن هـا، چاله هـای بسـته، حفره هـای زیرزمینـی و درههـای كارسـتی قابـل بررسـی میباشــند. در بیــن اشــکال کارســتی ایــن حوضــه، درههــای كارســتی بــا مســاحتی در حــدود 9500 مترمربــع، کارنهــا بــا مســاحت 7000 و دولینهــا بــا وســعتی در حــدود 3000 مترمربــع بــه ترتیــب بیشــترین اشــکال کارســتی ایــن حوضــه را بــه خــود اختصــاص میدهنــد. همچنیــن مشــخص گردیــد از دیــدگاه انتظامــی چاله هــای بســته به واســطه ایجــاد مــکان امــن دفاعــی و ســنگرهای طبیعــی در ردیــف مهمتریــن اشــکال کارســتی ایــن حوضــه محســوب میشــوند.

 پــس از چاله هــای بســته غارهــا و پونورهـا بـه دلیـل اسـکان، اسـتتار و جابجایـی زیرزمینـی نیروهـا میتواننـد از دیـدگاه انتظامـی مـورد توجـه قـرار گیرنـد. دره هـای کارسـتی ایـن حوضـه نیـز بـه دلیـل متصـل نمـودن دو شـهر پرجمعیـت اسـتان یعنـی شـیروان و اسـفراین بـه قلـه شـاه جهـان مرتفع تریـن قلـه اسـتان خراسـان شـمالی از نظـر انتظامـی اهمیـت دارنـد. کارنهـای حوضـه درپرچیـن علیرغـم تنـوع زیـاد و پراکندگـی گسـترده بـه دلیــل ابعــاد کوچکتــر از نظــر انتظامــی در رده ســوم اهمیــت قــرار میگیرنــد.

واژگان کلیدی: دیدگاه انتظامی، درپرچین، کارن، دره های كارستی، چاله های بسته 

درمناطقــی از زمیــن کــه از ســازندهای آهكــی پوشــیده شــده و توســط جریــان آب انحــال یافته انــد، مناطــق کارســتی نامیــده میشــوند. مطالعــه ایــن مناطــق اهمیــت زیــادی دارد زیــرا حــدود یک پنجــم از ســطح زمیــن توســط ســازندهای مختلــف کربناتــه پوشــیده شــده اســت 1 ،1991 :215 .)بیـش از 25 درصـد از مـردم جهـان در مناطـق کارسـت سـاکن و آب )الموریكـس 3 ،2007 :1 .)قدیمیتریــن و فــورد مــورد نیــاز خــود را از ایــن منابــع تأمیــن مینماینــد )ولیــام مطالعـات در ایـن زمینـه مطالعاتـی بـود كـه در سـال 37 قبـل از میـاد توسـط ژوزف فالوسـوس ّ در رود اردن انجـام گرفـت، امـا واژه كارسـت نخسـتین بـار در نیمـه دوم قـرن نوزدهـم میـادی 5 ،1918 :8 .)در بیــن جهــت توصیــف مناطقــی آهکــی یوگســاوی به کاربــرده شــد )میلونویــچ بیشـتر زندگـی علمـی خـود را صـرف مطالعـه اشـکال کارسـتی نمـود محققـان یـان چویجیـک بــه همیــن دلیــل در بیشــتر منابــع، او را پــدر علــم كارســت میداننــد )کریمــی و ردنجانــی، 8 7( 1973 ،)وایــت )1977 ،)جیمــز 1389:2 .)عــاوه بــر مــوارد یادشــده افــرادی چــون مانجیــن 9( 1992 ،)پریــن10( 2003 )و فــورد )2007 )مطالعــات گســتردهای در مــورد )1978 ،)ویلیامــز کارسـتهای حوضـه دریـای مدیترانـه ازجملـه یوگسـاوی و یونـان انجـام دادنـد. همچنیـن در تركیـه مطالعـه و شناسـایی سرچشـمه رودخانـه مانـاگات 11بهعنـوان پرآبتریـن چشـمه كارسـتی جهــان موردتوجــه محققــان قــرار گرفــت )گانــای، 1985 :333 .)لوهمــن12( 2011 )چشــمه ها و غارهــای كارســتی را بــر اســاس معیارهــای هیدرولوژیكــی طبقهبنــدی نمــود. همچنیــن هوهانـگ چـاك13( 2012 )کارسـتهای جزیـره سـالوادور در کشـور باهامـا را بـا اسـتفاده از مـدل فضایـی و سـنجش از دور طبقه ّ بنـدی نمـود. امـا یكـی از جدیدتریـن مطالعـات در ایـن زمینـه، مطالعاتـی بـود كـه در سـال 2015 امیـد مصطفـی در منطقـه كردسـتان كشـور عـراق انجـام داد و چشـمههای کارسـتی ایـن منطقـه را بـر اسـاس عناصـر شـیمیایی طبقه بنـدی نمـود )مصطفـی، 2015در ایـران نیـز بـه دلیـل اهمیـت منابـع آب و گسـترش 11 درصـدی سـازندهای کارسـت در ســطح کشــور، در ســال 1350 حوضههــای كارســتی زاگــرس مــورد مطالعــه قــرار گرفــت )رئیســی، 2002 :340)؛ و در ســال 1369 مركــز مطالعــات و پژوهشهــای كارســتی در شــیراز تأســیس گردیــد )والیتــی، 1390 :173 .)عــاوه بــر ایــن محققانــی ازجملــه قــدری و رضایــی مقـدم )1384 ،)قبـادی )1386 ،)ملکـی )1388 ،)بهنیافـر )1388 ،)كریمـی و ردجانـی )1389 )و سـعدالله والیتـی )1390 )در نواحـی مختلـف ایـران اشـکال و پدیدههـای کارسـتی را از جوانـب مختلـف مـورد بررسـی قـرار داده انـد.

بررســی پیشــینه مطالعــات کارســت نشــاندهنده ایــن اســت کــه بیشــتر مطالعــات انجامشــده در خصــوص کارســت یــا مربــوط بــه مطالعــه آنهــا از نظــر زمینشناســی اســت یــا آبهــای زیرزمینــی، بنابرایــن تابهحــال محققــی از دیــدگاه انتظامــی و امنیتــی توجهــی بــه ایــن اشــکال نداشــته و از ایــن منظــر آنهــا را موردمطالعــه و بررســی قــرار نــداده اســت. بــه دلیــل اینکــه حوضـه آبریـز درپرچیـن از طـرف شـرق بـه قلـه شـاه جهـان مرتفعتریـن نقطـه اسـتان خراسـان شـمالی و از طـرف غـرب بـه شـهر اسـفراین و از شـمال بـه شـهر شـیروان متصـل اسـت شناسـایی حفرههــای کارســتی آن از دیــدگاه انتظامــی و امنیتــی یــک ضــرورت محســوب میگــردد ایــن حوضــه و حفره هــای کارســتی آن در درگیریهــای مســلحانه بــا اشــرار مســلح در ســالهای 1379 و 1380 موردتوجـه و اسـتفاده اشـرار مسـلح قـرار گرفـت و مشـکالتی را بـرای نیروهـای انتظامـی خراسـان ایجـاد نمـود. در ایـن مقالـه سـعی بـر ایـن اسـت تـا بـرای اولیـن بـار اشـکال کارسـتی ایـن حوضـه از دیـدگاه انتظامـی موردمطالعـه و بررسـی قـرار گیـرد تـا از نتایـج آن در پروژههــای انتظامــی امنیتــی اســتان خراســان شــمالی مورداســتفاده قــرار گیــرد.

1 -مواد و روشها

بهمنظــور شناســایی اشــکال کارســتی حوضــه آبریــز درپرچیــن، ابتــدا بــا اســتفاده از نقشــههای توپوگرافــی بــا مقیاسهــای 50000:1 و 25000:1 ،تصاویــر ماهــوارهای و عکسهــای هوایــی، موقعیــت منطقــه مشــخص و مرزبنــدی شــد. مرزبنــدی بــر اســاس خــط الراسهــا و خطــوط تقســیم آب انجــام گرفــت. بــه دلیــل تناســب موضــوع، بیشــتر ایــن پژوهــش بــا روشهــای میدانــی انجــام شــد كــه از مهمتریــن آنهــا میتــوان بــه شناســایی و اندازهگیــری ویژگیهــای فیزیکــی اشــکال کارســتی نظیــر دولینهــا، غارهــا، درههــای خشــك و کارنهــا اشــاره نمــود، در بیــن اشــكال كارســتی مطالعــه میدانــی غارهــا از ضروریــات تحقیــق محســوب میشــود زیــراایــن اشــكال گســترش افقــی و زیرزمینــی داشــته امــکان مطالعــه آنهــا بــا ســایر روشهــای مطالعاتـی دشـوار اسـت. بـه دلیـل وسـعت کـم حوضـه، تسـلط و آشـنایی قبلـی بـا آن مطالعـات میدانــی آن بهراحتــی انجــام شــد بــر ایــن اســاس ابتــدا شناســایی و اندازهگیــری ویژگیهــای فیزیكــی اشــکال کارســتی دره اصلــی بــه طــول 21 کیلومتــر انجــام شــد. ســپس محــل تالقــی سرشــاخهها و شــاخههای فرعــی بــا دره اصلــی مــورد بررســی قــرار گرفــت و اشــكال كارســتی آنهــا عالمتگــذاری گردیــد در مطالعــات میدانــی از پدیــدهای مختلــف عکسبــرداری و جهــت شناسـایی ایـن اشـکال عکسهـای گرفتهشـده مـورد بررسـی قـرار گرفـت. جهـت نقشـهبرداری و مسـاحی برخـی از اشـكال در نواحـی صعبالعبـور از گروههـای كوهنـوردی کمـک گرفتـه شـد و اشـكال در نواحـی صعبالعبـور بـا دقـت باالیـی اندازهگیـری گردیـد. پـس از مطالعـات میدانـی، نقشـهها مهمتریـن ابـزاری بـود كـه در ایـن پژوهـش مـورد اسـتفاده قـرار گرفـت. بـدون شـک، یـك نقشـه زمینشناسـی وسـیلهای مناسـب بـرای شـناخت مسـائل كارسـتی بهحسـاب میآیـد تلفیــق نقشــه زمینشناســی و توپوگرافــی اطالعــات ژئومورفولــوژی منطقــه را تكمیــل نمــود بــر ایــن اســاس جنــس ســازندها، انــواع گســل وجهــت گســترش آنهــا بــا اســتفاده از نقشــههای زمینشناسـی بـا مقیـاس 100000:1 شـیروان و بجنـورد انجـام شـد. در پایـان نقشـههای مـورد نیــاز ایــن پژوهــش بــا اســتفاده از نرمافزارهــای GIS ترســیم گردیــد.

2 -موقعیت منطقه موردمطالعه

 حوضـه آبریـز درپرچیـن، یكـی از زیـر حوضههـای رودخانـه بیـدواز اسـت كـه از نظـر جغرافیایـی در شـمال شـرقی ایـران، در اسـتان خراسـان شـمالی و در شهرسـتان اسـفراین قرارگرفتـه و ازنظـر مختصـات جغرافیایـی بیـن ́37 ˚ - 2 شـمالی تـا ́9 ˚ - 37 شـمالی و ́57 ˚ - 48 شـرقی تـا́57 -˚ 56 شـرقی واقـع شـده اسـت. در شـمال آن حوضـه آبریـز اسـتخری شـیروان، در جنـوب آن حوضـه میـدان جیـك اسـفراین، در غـرب آن رودخانـه بیـدواز و جـاده اسـفراین - شـیروان و در شـرق آن كـوه شـاهجان قـرار دارد. در داخـل منطقـه مـورد مطالعـه فقـط روسـتای درپرچیـن بهصـورت فصلـی مسـکونی میباشـد ایـن حوضـه حـدود 72 کیلومترمربـع وسـعت داشـته و در 32 كیلومتــری شــهر اســفراین و 95 كیلومتــری شــهر بجنــورد مركــز اســتان خراســان شــمالی قـرار دارد )شـكل 1 .)جـاده اسـفراین بـه شـیروان کـه از ضلـع جنـوب غربـی ایـن حوضـه عبـور میکنـد تنهـا راه دسترسـی بـه ایـن حوضـه اسـت.

مورد مطالعه نگارنده، نقشه کارستهای ایران: رئیسی و كوثر، 1997بــر اســاس طبقهبنــدی دمارتــن، آبوهــوای ایــن حوضــه نیمهخشــک اســت. )مقامــی مقیــم 1379 ،34 .)میانگیــن درجــه حــرارت آن در یــك دوره 36 ســاله( 1390 - 1354 ،(7/12 درجــه ســانتیگراد، گرمتریــن مــاه آن تیرمــاه بــا متوســط 50/24 درجــه و ســردترین آن دیمــاه بــا متوســط دمــای 4/1 درجــه میباشــد. متوســط بارندگــی بــر اســاس یــك دوره آمــاری 36 ســاله 347 میلیمتــر، پربارانتریــن مــاه فروردیــن بــا 4/54 و خشــکترین مــاه آن مــرداد بــا 20/4 میلیمتـر اسـت. )سـازمان هواشناسـی 90 - 1354 .)از نظـر زمینشناسـی، ایـن حوضـه بخشـی از زون آالداغ - بینالــود میباشــد كــه بیشــتر ســازندهای آن را آهکهــای دولومیتــی )ســازند مــزدوران Jkmz )تشــكیل میدهــد ایــن آهکهــا رنــگ روشــن تــا صورتــی داشــته و میــان الیههایــی از مــارن در آن مشــاهده میگــردد. 



دانلود
  • قیمت: رایگان
  • فرمت فایل دانلودی: .rar
  • حجم فایل: 3.5 مگابایت کیلوبایت

راهنمای دانلود فایل

با کلیک روی دکمه "دانلود" وارد صفحه دانلود می شوید و می توانید به صورت رایگان فایل مورد نظر را دانلود کنید.



ارسال نظر یا سوال به فروشنده

رایگان می‌توانید توسط تمام کارت‌های بانکی عضو شتاب خرید خود را انجام داده و بلافاصله بعد از خرید فایل را دریافت نمایید. دانلود سوال از فروشنده راهنمای دریافت
  • اطلاعات و مشخصات فایل
  • کد فایل: 6430
  • قیمت: رایگان
  • فرمت فایل دانلودی: .rar
  • حجم فایل: 3.5 مگابایت
  • تعداد مشاهده: 140 بازدید
  • تعداد دانلود : 0 دانلود
  • فرمت فایل اصلی:word
  • تعداد صفحات:26
  • اطلاعات فروشنده